Vietnam’s Competitiveness & the Role of the Private Sector

Vietnam’s Competitiveness and the Role of the Private Sector (PDF File)

Phần trình bày của Michael E. Porter trong hội thảo tại TP HCM này 1/12/2008

Một vài suy nghĩ về các phát biểu của Michael E. Porter

“…. giáo sư Michael E. Porter đã đưa ra nhận xét: Điểm hạn chế của các doanh nghiệp (DN) VN là muốn trở thành DN tốt nhất làm ra sản phẩm và dịch vụ tốt nhất. Đây là quan niệm sai lầm trong việc hoạch định chiến lược vì sản phẩm, dịch vụ tốt nhất có thể đúng với người này nhưng không đúng với người khác nên có thể khẳng định không có khái niệm tốt nhất mà thay vào đó là nên đem đến những sản phẩm, dịch vụ khác biệt….” – www.baovietnam.vn – 01/12/2008

“Michael Porter: “VN nên bớt phụ thuộc vào nhân công giá rẻ” ” – Vietnamnet – 2005

Chiếc lược cạnh tranh của doanh nghiệp là một khái niệm rất quan trọng và mang ý nghĩa rộng lớn hơn nhiều so với những gì VNWCM blog muốn đề cập tới, nhưng qua bài viết này tôi chia sẻ một vài suy nghĩ của mình về hai phát biểu của chiếc lược gia nổi tiếng này cũng như tìm mối liên hệ với những điều tất cả bạn đọc của VNWCM quan tâm.

Trước hết, phải công nhận rằng, nhận xét đầu tiên của ông Porter thật chính xác. Từ những năm 1990, hầu như tất cả các công ty lớn của Việt Nam (cả vốn đầu tư trong và ngoài nước) đều hướng tới bộ tiêu chuẩn cho hệ thống chất lượng ISO 9000. Một trong những điểm được rất nhiều doanh nghiệp đề cập đến khi đạt được chứng nhận này là chất lượng vượt trội, hàm ý sản phẩm và dịch vụ “tốt nhất”. Trong hầu hết các ‘chính sách chất lượng” của các công ty, việc cung cấp các sản phẩm có “chất lượng cao nhất”, “chất lượng tốt nhất” rất thường được sử dụng. Bên cạnh đó, đúng như nhận xét thứ hai của GS Porter, một trong những “chiếc lược” được khá nhiều nhà sản xuất đặt ra là tận dụng nhân công giá rẻ cho “danh hiệu” nhà sản xuất với chi phí thấp (low cost manufacturing) nhằm thu hút các đơn đặt hàng, cạnh tranh với các nước lân cận. Và như vậy, theo ông Porter, những chiếc lược này là không phù hợp?

Hoàn toàn có thể nói rằng, gần 15 năm qua, các chiếc lược này đã giúp các doanh nghiệp đạt được những thành công nhất định trong việc xây dựng uy tín sản phẩm, thương hiệu cũng như giành được những thị phần đáng kể ở cả thị trường trong và ngoài nước. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các chiến lược này dần tỏ ra kém hiệu quả. Trong khi các doanh nghiệp VN dường như “thoả mãn” với “chứng nhận ISO” và tìm cách duy trì chi phí cho nhân công ở mức thấp nhất (vd việc “bám sát” mức lương tối thiểu, quy định bởi luật, cho lao động phổ thông) để duy trì lợi thế cạnh tranh thì các lợi thế này đã và đang mất dần đi. Bên cạnh vấn đề giá nhân công ngày càng cao và tiến gần đến mức của các nước lân cận (chưa kể đến việc mức tăng này cao hơn mức tăng của “chất lượng lao động”) thì vấn đề năng suất thấp cũng như lãng phí cao đang là vấn đề làm đau đầu các nhà quản lý doanh nghiệp. Và, như một tất yếu, rất nhiều trong số họ đã và đang tìm đến Lean, 6-Sigma, Kaizen, 5S, QFD, … như những công cụ chính phục vụ cho chiến lược đã thay đổi: chi phí thấp cho các sản phẩm thoả mãn hoặc vượt những đòi hỏi, mong đợi của khách hàng.

Với Lean, các doanh nghiệp có thể “tinh gọn” quy trình kinh doanh, sản xuất nhằm giảm thiểu những chi phí không mang lại giá trị gia tăng (hay hao phí – waste). Six Sigma, QFD, Kaizen, … giúp xác định chính xác yêu cầu của khách hàng giúp sản phẩm trở nên “tốt” đến mức tạo được sự “khác biệt” đối với các sản phẩm, dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh. Và vì có thể đạt được tất cả điều đó mà lại “không phụ thuộc vào nhân công giá rẻ”, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể tưởng thưởng xứng đáng cho nguồn nhân lực chất lượng cao của mình, mang lại cho doanh nghiệp một lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút duy trì đội ngũ lao động chất lượng cao, đảm bảo cho việc phát triển bền vững.

Vấn đề còn lại là hiện nay tại VN, nguồn nhân lực cho việc triển khai các phương pháp quản lý hiện đại này rất thiếu, cả về chất lẫn về lượng. Mặc dù đã có một số doanh nghiệp, cá nhân trong nước đang cung cấp dịch vụ tư vấn, đào tạo, nhưng vì kinh nghiệm thực tế hạn chế và kiến thức hầu hết là từ sách vở, đa số các dự án triển khai thành công chỉ được thực hiện được ở các công ty có yếu tố nước ngoài (100% hay liên doanh) với sự hỗ trợ trong nội bộ tập đoàn hoặc thuê tư vấn nước ngoài, nhiều kinh nghiệm.

Vietnamwcm